ย้ายตัวผู้ป่วยยังไงให้ปลอดภัย และคนดูแลไม่ปวดหลัง

คนที่ดูแลผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้ป่วยอัมพฤกษ์ต้องพลิกตัว เลื่อนตัว พยุงลุกนั่ง และย้ายผู้ป่วยไปมาวันละหลายรอบ ถ้าทำผิดท่า ไม่นานก็ปวดหลัง บางคนปวดจนดูแลต่อไม่ไหว ฝั่งผู้ป่วยก็เสี่ยงล้ม ไหล่เจ็บ และผิวถลอกจากการถูกลาก

ท่าที่ถูกไม่ได้ต้องใช้แรงมากกว่าเดิม กลับใช้แรงน้อยกว่า เพราะให้ขาทำงานแทนหลัง และให้ผู้ป่วยช่วยตัวเองเท่าที่ทำได้

หลักที่ใช้ได้ทุกท่า

• บอกก่อนทุกครั้ง บอกผู้ป่วยว่าจะทำอะไร แล้วนับ หนึ่ง สอง สาม พร้อมกัน ให้ผู้ป่วยช่วยออกแรงเท่าที่ไหว
• ยืนชิด ยิ่งตัวผู้ป่วยอยู่ห่างตัวเรา หลังยิ่งรับแรงมาก
• เท้ากว้าง วางเท้ากว้างประมาณช่วงไหล่ เท้าหนึ่งอยู่หน้าอีกเท้าอยู่หลังเล็กน้อย
• งอเข่า หลังตรง ย่อตัวด้วยเข่าและสะโพก ไม่ก้มหลัง ออกแรงด้วยขา
• ไม่บิดเอว ถ้าต้องหมุน ให้ก้าวเท้าหมุนทั้งตัว
• ปรับเตียง ถ้าใช้เตียงปรับระดับได้ ยกเตียงขึ้นให้สูงประมาณสะโพกคนดูแลเวลาทำอะไรบนเตียง และลดลงตอนให้ผู้ป่วยลงจากเตียง

สิ่งที่ห้ามทำ อย่าดึงแขนหรือสอดมือใต้รักแร้แล้วยก โดยเฉพาะผู้ป่วยอัมพฤกษ์ ข้อไหล่ข้างที่อ่อนแรงหลวมและบาดเจ็บง่าย และอย่าให้ผู้ป่วยกอดคอคนดูแลตอนยก เพราะคอและหลังคนดูแลจะรับน้ำหนักเต็ม ๆ

เลื่อนตัวขึ้นหัวเตียง

ปรับเตียงให้ราบก่อน ถ้ามีผ้าขวางเตียงอยู่ใต้ตัวผู้ป่วย ให้คนสองคนยืนคนละฝั่ง จับผ้าใกล้ตัวผู้ป่วย แล้วนับพร้อมกันเลื่อนขึ้น ถ้าผู้ป่วยพอมีแรง ให้ชันเข่าแล้วดันเท้าช่วย

อย่าลากตัวผู้ป่วยไปกับที่นอน ผิวที่ถูกถูไปมาจะถลอกและเป็นแผลกดทับง่าย

พลิกตะแคง

1. ยืนฝั่งที่จะให้ผู้ป่วยพลิกเข้าหา
2. ให้ผู้ป่วยหันหน้ามาทางเรา ไขว้แขนไว้บนอก
3. ชันเข่าข้างที่อยู่ไกลตัวเรา
4. จับที่ไหล่และสะโพกหรือเข่าข้างที่อยู่ไกล แล้วดึงเข้าหาตัวช้า ๆ
5. ใช้หมอนหนุนหลังและรองระหว่างเข่า

พยุงลุกนั่งขอบเตียง

ให้ผู้ป่วยพลิกตะแคงหันมาทางขอบเตียงก่อน แล้วเลื่อนขาทั้งสองข้างลงมาห้อยที่ขอบเตียง จากนั้นมือหนึ่งประคองใต้ไหล่ อีกมือช่วยที่สะโพก ให้ผู้ป่วยใช้ศอกและมือดันตัวขึ้นนั่ง น้ำหนักขาที่ห้อยลงจะช่วยถ่วงให้ลุกขึ้นง่าย

นั่งพักที่ขอบเตียงสักครู่ ให้เท้าวางราบกับพื้น ผู้ป่วยบางคนหน้ามืดตอนลุกนั่ง ถ้าเวียนหัวให้นอนลงก่อน

ย้ายจากเตียงไปรถเข็นหรือเก้าอี้

สำหรับผู้ป่วยที่พอลงน้ำหนักขาได้

1. วางรถเข็นชิดเตียง ทำมุมประมาณ 30 ถึง 45 องศากับขอบเตียง ถ้าผู้ป่วยอ่อนแรงข้างเดียว ให้วางไว้ฝั่งที่แข็งแรง
2. ล็อกเบรก พับที่พักเท้าขึ้น และถอดที่วางแขนฝั่งเตียงถ้าถอดได้
3. ให้ผู้ป่วยนั่งที่ขอบเตียง เท้าวางราบกับพื้น
4. คนดูแลยืนตรงหน้า งอเข่า ใช้เข่าตัวเองประกบเข่าผู้ป่วยไว้ กันเข่าทรุด
5. จับที่เข็มขัดพยุงตัวหรือขอบกางเกงด้านหลัง หรือประคองที่สะบัก
6. ให้ผู้ป่วยโน้มตัวไปข้างหน้าจนจมูกเลยปลายเท้า แล้วนับพร้อมกันลุกขึ้นยืน
7. ก้าวเท้าหมุนไปพร้อมกัน จนหลังผู้ป่วยหันเข้ารถเข็น แล้วค่อย ๆ นั่งลง

ถ้าผู้ป่วยยืนไม่ได้เลย ใช้กระดานเลื่อนตัวพาดระหว่างเตียงกับรถเข็น แล้วเลื่อนตัวไปทีละนิด หรือใช้คนสองคน ให้นักกายภาพสอนท่าที่เหมาะก่อน

ถ้าผู้ป่วยทรุดลงระหว่างย้าย

อย่าพยายามรับหรือยกไว้เต็มตัว คนดูแลจะบาดเจ็บทั้งคู่ ให้ดึงตัวผู้ป่วยเข้าชิดตัวเรา แล้วค่อย ๆ ย่อเข่าพาผู้ป่วยลงนั่งหรือนอนกับพื้นช้า ๆ ระวังศีรษะไม่ให้กระแทก จากนั้นดูว่าบาดเจ็บไหม แล้วค่อยหาคนช่วยยกขึ้น

อุปกรณ์ที่ช่วยได้

• เข็มขัดพยุงตัว ให้คนดูแลจับใกล้จุดศูนย์กลางของตัวผู้ป่วย แทนการดึงแขน
• ผ้าขวางเตียงหรือแผ่นเลื่อนตัว ช่วยเลื่อนและพลิกตัวโดยไม่ลากผิว
• กระดานเลื่อนตัว สำหรับย้ายจากเตียงไปรถเข็นในคนที่ยืนไม่ได้
• เตียงปรับระดับ คนดูแลไม่ต้องก้มมาก และผู้ป่วยลงจากเตียงง่ายขึ้น
• เครื่องยกผู้ป่วย สำหรับผู้ป่วยตัวหนักที่ช่วยตัวเองไม่ได้เลย

เรื่องเลือกรถเข็นอ่านเพิ่มได้ใน เลือกไม้เท้า walker หรือรถเข็นยังไงให้เหมาะกับผู้ป่วย

ดูแลหลังของคนดูแลด้วย

ยืดหลังและขาก่อนเริ่มงานตอนเช้า แบ่งงานหนักกับคนอื่นในบ้าน และอย่าฝืนยกคนเดียวตอนเหนื่อยหรือรีบ ถ้าเริ่มปวดหลัง บอกนักกายภาพที่มาดูแลผู้ป่วยให้ช่วยดูท่าที่ใช้ยก ถ้าปวดร้าวลงขาหรือชาขา อ่านต่อได้ใน ปวดหลัง หมอนรองกระดูกทับเส้น เมื่อไรควรทำกายภาพ