เลือกไม้เท้า walker หรือรถเข็นยังไงให้เหมาะกับผู้ป่วย

อุปกรณ์ช่วยเดินที่เลือกถูกทำให้ผู้ป่วยเดินได้มากขึ้นและล้มน้อยลง แต่ที่เลือกผิด เช่น สูงไม่พอดี มั่นคงไม่พอ หรือใช้ไม่เป็น กลับทำให้ล้มง่ายขึ้น หลายบ้านซื้อตามที่เพื่อนแนะนำหรือตามที่ร้านมีขาย แล้วผู้ป่วยไม่ยอมใช้ เพราะใช้แล้วไม่ถนัด

หลักง่าย ๆ คือเลือกจากว่าผู้ป่วยทรงตัวได้แค่ไหน ลงน้ำหนักขาได้แค่ไหน แขนมีแรงไหม และบ้านมีพื้นที่แค่ไหน

แต่ละแบบเหมาะกับใคร

อุปกรณ์	เหมาะกับ	ข้อควรรู้
ไม้เท้าขาเดียว	ทรงตัวค่อนข้างดี แค่ต้องการตัวช่วยเล็กน้อย เช่น ปวดเข่าข้างเดียว	รับน้ำหนักได้น้อยที่สุด
ไม้เท้าสามขาหรือสี่ขา	ทรงตัวไม่ค่อยดี หรือใช้มือได้ข้างเดียว เช่น ผู้ป่วยอัมพฤกษ์	มั่นคงกว่าไม้เท้าขาเดียว ตั้งไว้เองได้ แต่หนักกว่า และต้องวางให้ครบทุกขาก่อนลงน้ำหนัก
walker แบบยก	ช่วงแรกหลังผ่าตัดสะโพกหรือเข่า หรือหมอให้ลงน้ำหนักขาได้แค่บางส่วน	มั่นคงที่สุด แต่ต้องใช้สองมือและยกทุกก้าว
walker ล้อหน้าสองล้อ	ยก walker ไม่ไหว หรือเดินติดขัด เช่น ผู้ป่วยพาร์กินสันบางคน	เดินต่อเนื่องกว่า แต่ถ้าล้อไหลเร็วไปอาจเสียหลัก
walker สี่ล้อ มีเบรกและที่นั่ง	ทรงตัวค่อนข้างดี แต่เดินไกลแล้วเหนื่อย ต้องการนั่งพัก	ต้องบีบเบรกเป็น และล็อกเบรกทุกครั้งก่อนนั่ง ไม่เหมาะกับคนที่ต้องพิงน้ำหนักมาก
รถเข็น	เดินไม่ได้ หรือเดินได้แค่ระยะสั้น ๆ ในบ้าน	ใช้ร่วมกับอุปกรณ์ช่วยเดินในบ้านได้ ไม่จำเป็นต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง

ปรับความสูงให้พอดี

ให้ผู้ป่วยใส่รองเท้าที่ใส่ประจำ ยืนตรง ปล่อยแขนห้อยข้างตัวตามสบาย ด้ามจับของไม้เท้าหรือ walker ควรอยู่ระดับรอยพับข้อมือ พอจับแล้วข้อศอกงอเล็กน้อย

ถ้าสูงไป ไหล่จะยกและแขนล้าเร็ว ถ้าเตี้ยไป ตัวจะโน้มไปข้างหน้า หลังงอ และล้มไปข้างหน้าง่าย

ใช้ให้ถูก

ไม้เท้า ถือข้างตรงข้ามกับขาที่เจ็บหรืออ่อนแรง ก้าวไม้เท้าไปพร้อมขาข้างที่เจ็บ แล้วตามด้วยขาข้างดี ขึ้นบันไดก้าวขาดีขึ้นก่อน ตามด้วยไม้เท้ากับขาที่เจ็บ ลงบันไดให้ไม้เท้ากับขาที่เจ็บลงก่อน จับราวทุกครั้งที่มี

walker วาง walker ไปข้างหน้าประมาณหนึ่งช่วงแขน ให้ขาทุกขาหรือล้อทุกล้อแตะพื้นก่อน ก้าวขาข้างที่เจ็บเข้าไปกลางกรอบ แล้วตามด้วยขาข้างดี อย่าก้าวชิดคานหน้าเกินไป และอย่าใช้ walker ขึ้นลงบันได

ตอนลุกจากเก้าอี้ ใช้มือดันที่วางแขนของเก้าอี้ลุกขึ้นก่อน แล้วค่อยจับ walker อย่าดึง walker เพื่อลุก เพราะ walker จะพลิกเข้าหาตัว

รถเข็น

• ความกว้างของที่นั่งควรกว้างกว่าสะโพกเล็กน้อย นั่งแล้วเท้าวางบนที่พักเท้าได้พอดี ต้นขาแนบกับเบาะ
• คนที่นั่งรถเข็นนานหลายชั่วโมงต่อวันควรมีเบาะรองนั่งกันแผลกดทับ
• ถ้าต้องย้ายตัวจากเตียงบ่อย เลือกแบบที่ถอดหรือพับที่วางแขนและที่พักเท้าได้
• ถ้าต้องพาขึ้นรถบ่อย ดูน้ำหนักและการพับเก็บ
• ล็อกเบรกทุกครั้งก่อนให้ผู้ป่วยลุกหรือนั่งลง

ผู้ป่วยที่นั่งตัวตรงเองไม่ได้ อาจต้องใช้รถเข็นแบบปรับเอนหรือมีพนักพิงศีรษะ ให้นักกายภาพประเมินก่อน

ก่อนซื้อควรรู้

• ให้นักกายภาพประเมินและลองให้ผู้ป่วยใช้ก่อนซื้อ ถ้าเพิ่งออกจากโรงพยาบาล ถามทีมที่โรงพยาบาลได้ว่าควรใช้แบบไหน
• วัดความกว้างประตูห้องน้ำและทางเดินในบ้าน ว่า walker หรือรถเข็นผ่านได้ไหม
• ตรวจจุกยางที่ปลายไม้เท้าและขา walker เป็นประจำ ถ้าสึกจนเรียบให้เปลี่ยน เพราะลื่นง่าย
• อุปกรณ์ชิ้นใหญ่ บางพื้นที่มีให้ยืมผ่านโรงพยาบาล รพ.สต. หรือชุมชน ผู้ที่มีบัตรประจำตัวคนพิการอาจขอรับอุปกรณ์บางอย่างได้ตามสิทธิ์ ถามโรงพยาบาลที่รักษาอยู่

ความต้องการเปลี่ยนไปตามอาการ คนที่เริ่มจาก walker หลังผ่าตัด อาจเปลี่ยนเป็นไม้เท้าในไม่กี่สัปดาห์ ให้นักกายภาพดูก่อนเปลี่ยนทุกครั้ง ส่วนผู้สูงอายุที่ใช้อุปกรณ์เพราะเสี่ยงล้ม อ่านเรื่องจัดบ้านและท่าฝึกได้ใน ป้องกันผู้สูงอายุล้มในบ้าน จัดบ้านยังไง ฝึกท่าไหนดี