ปวดหลัง หมอนรองกระดูกทับเส้น เมื่อไรควรทำกายภาพ

ปวดหลังเป็นเรื่องที่คนส่วนใหญ่ต้องเจอสักครั้ง ข่าวดีคือส่วนใหญ่ดีขึ้นเองภายในไม่กี่สัปดาห์ แม้แต่หมอนรองกระดูกทับเส้นที่ปวดร้าวลงขา หลายคนก็ดีขึ้นได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

สิ่งที่ทำให้หายช้าคือการนอนนิ่ง ๆ เพราะกลัวว่าขยับแล้วจะแย่ลง หรือฝืนทำท่าที่ทำให้ปวดซ้ำไปเรื่อย ๆ โดยไม่รู้ตัว กายภาพช่วยตรงนี้ คือบอกว่าขยับแบบไหนได้ แบบไหนควรเลี่ยง และฝึกให้หลังกลับมาแข็งแรง

ปวดหลังแบบไหนควรทำกายภาพ

• ปวดเกิน 1 ถึง 2 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น
• ปวดเป็น ๆ หาย ๆ กลับมาปวดซ้ำบ่อย
• ปวดร้าวลงสะโพกหรือขา หรือชาขา
• ปวดจนไม่กล้าก้ม ไม่กล้ายกของ หรือทำงานไม่ได้
• อยากรู้ว่าควรออกกำลังกายแบบไหนไม่ให้กลับมาปวดอีก

ถ้าปวดหลังหลังจากล้มหรืออุบัติเหตุ หรือมีอาการในหัวข้อสุดท้ายของบทความนี้ ให้ไปหาหมอก่อน

หมอนรองกระดูกทับเส้นคืออะไร

ระหว่างกระดูกสันหลังแต่ละข้อมีหมอนรองกระดูกคั่นอยู่ ถ้าหมอนรองปลิ้นออกมากดหรือระคายเส้นประสาท จะปวดร้าวจากหลังหรือก้นลงไปที่ขา บางคนชาหรือขาอ่อนแรง อาการมักเป็นข้างเดียว และแย่ลงตอนนั่งนาน ไอ หรือจาม

ร่างกายดูดซับส่วนที่ปลิ้นออกมาได้เองบางส่วน อาการจึงมักค่อย ๆ ดีขึ้นในเวลาหลายสัปดาห์ถึงไม่กี่เดือน ระหว่างนั้นเป้าหมายคือคุมปวดให้พอใช้ชีวิตได้ และขยับในท่าที่ไม่ทำให้ร้าวลงขามากขึ้น

นักกายภาพช่วยอะไร

ครั้งแรกนักกายภาพจะถามว่าปวดตอนไหน ท่าไหนดีขึ้น ท่าไหนแย่ลง แล้วตรวจการเคลื่อนไหวของหลัง กำลังขา ความรู้สึกที่ขา และเส้นประสาท เพื่อดูว่าปัญหาน่าจะมาจากตรงไหน และมีอะไรที่ต้องส่งไปหาหมอก่อนไหม

หลังจากนั้นที่ได้บ่อยคือ

• ท่าออกกำลังกายที่เลือกตามอาการ เช่น ท่าที่ทำให้อาการร้าวลงขาถอยกลับขึ้นมา ท่ายืดกล้ามเนื้อ และท่าเพิ่มกำลังกล้ามเนื้อลำตัวกับสะโพก
• คลายกล้ามเนื้อหรือขยับข้อด้วยมือ ช่วยลดปวดในช่วงแรก
• สอนวิธีนั่ง ลุก ก้ม และยกของในแบบที่หลังรับได้
• เครื่องมือ เช่น อัลตราซาวด์หรือกระตุ้นไฟฟ้า ใช้ช่วยลดปวดได้บ้าง แต่เป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวหลัก

ถ้าทำกายภาพแล้วได้แค่นอนประคบร้อนกับเครื่องทุกครั้ง โดยไม่มีท่าให้กลับไปทำเอง ลองถามนักกายภาพว่าแผนคืออะไร

ดูแลตัวเองระหว่างวัน

• ขยับบ่อย ๆ ลุกเดินทุก 30 ถึง 60 นาทีถ้าต้องนั่งทำงาน เดินสั้น ๆ หลายรอบต่อวันดีกว่านอนพักทั้งวัน
• นั่ง นั่งให้หลังพิงพนัก ใช้หมอนเล็ก ๆ หนุนหลังส่วนล่าง เท้าวางราบกับพื้น
• ยกของ ยืนชิดของ งอเข่าย่อตัวลง หลังตรง ยกด้วยแรงขา ถือของชิดตัว และหมุนทั้งตัวด้วยเท้า อย่าบิดเอว
• นอน นอนตะแคงแล้วใช้หมอนหนีบระหว่างเข่า หรือนอนหงายมีหมอนรองใต้เข่า ที่นอนควรแน่นพอดี ไม่ยุบจนตัวจม
• ประคบ ประคบอุ่นหรือเย็น แบบไหนสบายใช้แบบนั้น ครั้งละ 15 ถึง 20 นาที

เมื่อปวดลดลงแล้ว ออกกำลังกายต่อเนื่อง เช่น เดินเร็ว ว่ายน้ำ และท่าที่นักกายภาพให้ ช่วยลดโอกาสกลับมาปวดซ้ำได้มาก

ทำกายภาพที่บ้านเหมาะกับใคร

ปวดหลังส่วนใหญ่ไปคลินิกได้ แต่การให้นักกายภาพมาที่บ้านเหมาะกับคนที่ปวดจนนั่งรถไม่ไหว ผู้สูงอายุที่เดินทางลำบาก และคนที่ปวดจากงานในบ้าน เช่น คนที่ดูแลผู้ป่วยติดเตียงและต้องยกผู้ป่วยทุกวัน นักกายภาพจะได้ดูท่าทางกับสภาพแวดล้อมจริง ทั้งโต๊ะทำงาน เตียง หรือวิธียกผู้ป่วย อ่านเรื่องยกผู้ป่วยให้ถูกท่าได้ใน ย้ายตัวผู้ป่วยยังไงให้ปลอดภัย และคนดูแลไม่ปวดหลัง

อาการแบบนี้ต้องไปโรงพยาบาลทันที

• ชารอบก้น ทวารหนัก หรืออวัยวะเพศ
• ปัสสาวะไม่ออก หรือกลั้นปัสสาวะหรืออุจจาระไม่ได้ ซึ่งไม่เคยเป็นมาก่อน
• ขาอ่อนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ เช่น ยกปลายเท้าไม่ขึ้น เดินแล้วเท้าตบพื้น

อาการเหล่านี้อาจเป็นเส้นประสาทถูกกดรุนแรง ต้องรักษาเร็ว

ส่วนอาการต่อไปนี้ควรไปหาหมอให้เร็ว ไม่ต้องรอดูอาการ

• ปวดหลังร่วมกับมีไข้
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือเคยเป็นมะเร็ง
• ปวดตลอดเวลา ปวดมากตอนกลางคืน และไม่ดีขึ้นเลยแม้นอนพัก
• ปวดหลังหลังล้มหรืออุบัติเหตุ โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือคนที่กระดูกพรุน