ทำกายภาพผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาตที่บ้าน เริ่มเมื่อไร ทำอะไรบ้าง

ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาตจากเส้นเลือดในสมองตีบหรือแตก ควรเริ่มทำกายภาพให้เร็วที่สุดหลังแพทย์บอกว่าอาการคงที่ ช่วง 3 ถึง 6 เดือนแรกเป็นช่วงที่ร่างกายฟื้นได้มากที่สุด การทำกายภาพที่บ้านดีตรงที่ได้ฝึกกับของจริง ลุกจากเตียงตัวเอง เดินในบ้านตัวเอง เข้าห้องน้ำตัวเอง และญาติได้ดูวิธีช่วยไปพร้อมกัน

ทำไมต้องรีบเริ่ม

หลังเส้นเลือดในสมองตีบหรือแตก สมองส่วนที่ยังดีอยู่เรียนรู้ทำหน้าที่แทนส่วนที่เสียไปได้บางส่วน ยิ่งฝึกซ้ำอย่างถูกวิธีในช่วงแรกก็ยิ่งได้ผล

กลับกัน ถ้าปล่อยให้นอนเฉย ๆ นานเกินไป ปัญหาอื่นจะตามมา ข้อติด กล้ามเนื้อเกร็งหรือลีบ แผลกดทับ หรือปอดติดเชื้อ ซึ่งทำให้ฟื้นช้าลงไปอีก

นักกายภาพทำอะไรบ้างที่บ้าน

ครั้งแรกนักกายภาพจะดูว่าข้างที่อ่อนแรงมีแรงแค่ไหน เกร็งไหม ทรงตัวได้ดีแค่ไหน และผู้ป่วยทำอะไรเองได้บ้างในแต่ละวัน แล้วค่อยวางแผน

ช่วงแรกงานที่ทำบ่อยมีประมาณนี้

• จัดท่านอนท่านั่งให้ถูก และขยับข้อที่ผู้ป่วยขยับเองไม่ได้ กันข้อติด
• ฝึกพลิกตัว ลุกนั่ง และย้ายจากเตียงไปเก้าอี้หรือรถเข็น
• ฝึกยืนและเดิน พร้อมเลือกอุปกรณ์ช่วยเดินที่เหมาะ เช่น walker หรือไม้เท้า
• ฝึกแขนและมือข้างที่อ่อนแรง ให้กลับมาหยิบจับ กินข้าว แต่งตัวได้มากที่สุด
• ฝึกทรงตัว เพราะผู้ป่วยกลุ่มนี้ล้มง่าย

นอกจากนั้นก็จะสอนญาติให้ช่วยได้ถูกท่า และดูว่าในบ้านควรติดราวจับหรือย้ายของตรงไหน

ต้องทำบ่อยแค่ไหน

ช่วงแรกหลังกลับจากโรงพยาบาล ส่วนใหญ่นัดนักกายภาพสัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้ง แต่ที่สำคัญกว่าคือวันที่เหลือ ผู้ป่วยควรได้ฝึกตามท่าที่นักกายภาพให้ไว้ทุกวันโดยมีญาติช่วย ฝึกทุกวันวันละนิดได้ผลกว่าฝึกหนักแค่วันที่นักกายภาพมา

ญาติช่วยอะไรได้

ช่วยให้ผู้ป่วยฝึกตามโปรแกรมทุกวัน และจดไว้ว่าวันไหนทำอะไรได้ดีขึ้นหรือมีอะไรผิดปกติ จะได้เล่าให้นักกายภาพฟังได้ถูก

พยายามให้ผู้ป่วยใช้แขนขาข้างที่อ่อนแรงในชีวิตประจำวัน ถึงจะช้าก็ให้ลองทำเองก่อน ไม่ต้องรีบช่วยทุกอย่าง

เวลาพยุงหรือช่วยลุก อย่าดึงหรือยกจากแขนข้างที่อ่อนแรง ข้อไหล่ข้างนั้นหลวมและเจ็บง่าย ให้ประคองที่ลำตัวหรือสะบักแทน เวลานั่งหรือนอนก็หาหมอนรองแขนข้างนั้นไว้

ส่วนในบ้าน ทางเดินควรโล่ง พื้นไม่ลื่น และมีไฟเปิดไว้ตอนกลางคืน

อาการแบบนี้ต้องรีบไปโรงพยาบาล

ถ้าอาการต่อไปนี้เกิดขึ้นใหม่หรือแย่ลงทันที อาจเป็นเส้นเลือดในสมองตีบหรือแตกซ้ำ โทร 1669 เลย ไม่ต้องรอดูอาการ

• หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว
• แขนหรือขาอ่อนแรงมากขึ้น หรืออ่อนแรงอีกข้าง
• พูดไม่ชัด พูดไม่ออก หรือฟังไม่รู้เรื่อง
• เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นทันที
• เวียนหัวมาก ทรงตัวไม่อยู่ทันที

เลือกนักกายภาพยังไง

หาคนที่มีใบอนุญาตและเคยดูแลผู้ป่วยกลุ่มนี้มาเยอะ ลองถามว่าเคยดูแลผู้ป่วยหลังเส้นเลือดในสมองมากี่ราย วางแผนยังไง และจะสอนญาติให้ช่วยฝึกอะไรบ้าง