ผู้ป่วยติดเตียง ทำกายภาพที่บ้านช่วยอะไรได้บ้าง

กายภาพบำบัดช่วยผู้ป่วยติดเตียงได้สองทาง ทางแรกคือกันปัญหาที่ตามมาจากการนอนนาน ๆ อย่างแผลกดทับ ข้อติด กล้ามเนื้อลีบ และปอดติดเชื้อ อีกทางคือดึงความสามารถที่ยังเหลือกลับมา ให้ผู้ป่วยพลิกตัว ลุกนั่ง หรือย้ายตัวได้เองมากขึ้น คนดูแลก็เหนื่อยน้อยลงด้วย ผู้ป่วยกลุ่มนี้เหมาะกับการให้นักกายภาพมาที่บ้านมาก เพราะพาไปโรงพยาบาลแต่ละทีลำบาก

ปัญหาที่เจอบ่อยเมื่อนอนนาน

ปัญหา	เกิดจาก	กายภาพช่วยยังไง
แผลกดทับ	ผิวโดนกดนานตรงปุ่มกระดูก เช่น ก้นกบ สะโพก ส้นเท้า	สอนพลิกตัว จัดท่า และเลือกที่นอนกับหมอนรอง
ข้อติด	ข้อไม่ได้ขยับนาน	ขยับข้อทุกวัน จัดท่าให้ข้ออยู่ในท่าที่ถูก
กล้ามเนื้อลีบ	ไม่ได้ใช้กล้ามเนื้อ	ออกกำลังกายเท่าที่ไหว ฝึกลุกนั่ง
ปอดติดเชื้อ เสมหะค้าง	นอนราบนาน หายใจตื้น	ฝึกหายใจ จัดท่า ช่วยเอาเสมหะออก
ลิ่มเลือดที่ขา	เลือดไหลเวียนช้า	ขยับข้อเท้า ออกกำลังกายขา

พลิกตัวและจัดท่า

เปลี่ยนท่าผู้ป่วยอย่างน้อยทุก 2 ชั่วโมง สลับนอนหงาย ตะแคงซ้าย ตะแคงขวา ใช้หมอนรองระหว่างเข่า รองใต้น่องให้ส้นเท้าลอย และหนุนหลังไว้ตอนนอนตะแคง

ดูผิวตรงปุ่มกระดูกทุกวัน ถ้าเจอรอยแดงที่กดแล้วไม่จาง อย่าให้นอนทับจุดนั้น แล้วบอกนักกายภาพหรือพยาบาล

ขยับข้อทุกวัน

ข้อที่ไม่ได้ขยับจะติดเร็วกว่าที่คิด นักกายภาพจะสอนญาติให้ขยับข้อไหล่ ศอก ข้อมือ นิ้ว สะโพก เข่า และข้อเท้า วันละหนึ่งถึงสองรอบ ทำช้า ๆ อย่ากระชาก ถ้าผู้ป่วยเจ็บให้หยุด

ดูแลเรื่องหายใจ

ช่วงกลางวันพยายามให้ผู้ป่วยได้นั่งหรือนอนหัวสูง โดยเฉพาะตอนกินข้าวและหลังกิน ถ้าผู้ป่วยทำตามได้ ชวนหายใจเข้าลึก ๆ และไอบ่อย ๆ

ส่วนการจัดท่าเอาเสมหะออกหรือการเคาะปอด ให้นักกายภาพดูก่อนว่าเหมาะไหม แล้วค่อยสอนญาติ เพราะไม่ใช่ทุกคนที่ทำได้

ฝึกลุกนั่งและย้ายตัว

ถ้าผู้ป่วยพอมีแรง นักกายภาพจะค่อย ๆ ฝึกจากง่ายไปยาก เริ่มจากพลิกตัวเอง ลุกนั่งขอบเตียง นั่งทรงตัว แล้วค่อยยืนหรือย้ายไปนั่งเก้าอี้ ได้ทีละขั้นก็นอนน้อยลงทีละนิด โอกาสเกิดโรคแทรกก็น้อยลงตาม

ของที่ช่วยได้

ที่นอนลมช่วยลดแรงกดสำหรับคนที่ขยับเองไม่ได้ เตียงปรับระดับช่วยทั้งเรื่องจัดท่าและทำให้คนดูแลไม่ต้องก้มมาก ราวจับข้างเตียงช่วยให้ผู้ป่วยพลิกตัวหรือลุกนั่งเอง ส่วนผ้ารองยกช่วยเลื่อนตัวผู้ป่วยโดยไม่ต้องลากผิวไปกับที่นอน

อาการที่ต้องพาไปหาหมอ

• มีไข้ หายใจเร็ว หายใจเหนื่อย หรือเสมหะเยอะขึ้นและเปลี่ยนสี
• แผลกดทับลึก มีหนอง หรือมีกลิ่น
• ขาบวม แดง ร้อน หรือปวดข้างเดียว
• ซึมลง สับสน หรือกินได้น้อยลงมาก

คนดูแลก็สำคัญ ถ้าเริ่มปวดหลังจากการยกผู้ป่วย บอกนักกายภาพได้เลย ท่ายกที่ถูกกับอุปกรณ์ที่เหมาะช่วยได้เยอะ